Như Cát Bãi Biển

Tôi thử tìm hiểu những chân lý rất đơn giản này hơn một chút, mà để các ngón tay của tôi vò một nắm cát mịn... Một chút cát ấy đang thầm thĩ kể cho tôi nghe lịch sử của cả vũ trụ vạn vật.

Một triết gia Trung quốc, thích nói những khẳng định đối chọi nhau, đã tuyên bố rằng những vật mềm và yếu thường vẫn thắng được những vật cứng và hùng mạnh. Gió mà không ai có thể nắm bắt được đã làm ngã nghiêng cả một khu rừng ; và những cây cổ thụ cao lớn nhất chẳng bao giờ khắc phục được bão tố. Chúng đã cố gắng tồn tại được qua cơn bão, thế là khá lắm rồi. Nước rất mềm mại và không có một thể dạng nào cả mà đã san bằng những dãy núi, mà không một hòn núi nào có thể thu dồn nước đã xói mòn nó.

Tôi thử tìm hiểu những chân lý rất đơn giản này hơn một chút, mà để các ngón tay của tôi vò một nắm cát mịn. Tất cả mớ cát này xưa kia đã là từ tảng đá cao ngạo nghễ và cứng chắc. Mà bây giờ khối đá ấy đang quay cuồng trong gió và len lỏi vào được bên trong chiếc hộp đồng hồ đeo tay của tôi. Núi đá kia đã từ từ tan rã thành bụi cát. Một chút cát ấy đang thầm thĩ kể cho tôi nghe lịch sử của cả vũ trụ vạn vật.

Con mong muốn tìm thấy Chúa trong câu chuyện này, lạy Ðấng Chủ Tể chí tôn và là bạn hữu của những tâm hồn đơn mọn ; con mong muốn tất cả cát này mà con đang đạp dưới chân hay đang vò trong tay, kể cho con nghe không chỉ về địa chất học, nhưng còn tỏ bày cho con biết một chút về điều mà con có thể gọi là những cách thức đối xử của Chúa.

Kể ra thì rất đúng, là Chúa có vẻ bất chấp mọi phương pháp dùng sức mạnh hay bạo lực. Ngay cả những nhà thần học của chúng con hết lời tán dương ơn thánh hữu hiệu của Chúa mà họ cho là không thể chống cưỡng lại được, thì họ lại vội thêm ngay rằng ơn ấy vẫn tôn trọng quyền tự do trọn vẹn của chúng con.

Biết bao lần, trong các bài giảng ngày lễ Hiện Xuống, người ta nói đi nói lại là, để thiết lập Giáo Hội của Chúa, Chúa chỉ chọn mười hai người xứ Galilê không bằng cấp và không chút uy tín ! Con còn biết những nhà sử gia rất đạo đức, nghĩ thấy tám cuộc Thánh Chiến đã thất bại là một câu trả lời từ Chúa quan phòng, nhằm làm chúng con phải chán ngán những sự bạo lực mà Giáo Hội đã chủ trương, và là một thứ phủ nhận kín đáo về các bạo lực ấy. Con không muốn bàn cãi về tất cả những điểm đó, cũng như không muốn nhắc đến những dàn hỏa thiêu của Tòa Thẩm Tra, hay những ngục tối của Thánh Bộ Ðức Tin, hay những hành động của bè rối Albigeois, của bè Hussites, của các giáo hoàng hiếu chiến, của những sưu tập vạ tuyệt thông rườm rà mà các Công Ðồng tưởng có bổn phận phải phóng ra, như những quả lựu đạn cầm tay, để chống lại các bè rối trong quá khứ hay ở thời hiện tại.

Mớ cát mịn dạy cho con một cái gì còn huyền bí hơn là những cuộc lên án thông thường về các bạo động đó mà chẳng sinh ích gì ; nó còn dạy cho con một cái gì có tính kitô giáo hơn là bài giảng tầm thường về sự cần thiết phải có lòng dịu hiền. Nó nói cho con là đừng cậy mình vào điều mà con tưởng là sức mạnh của con, đừng tưởng rằng chỉ cần lý lẽ chắc nịch và cứng rắn là có thể xem thường mọi hiểm nguy làm phân rã, đừng dựa vào những điều dốc lòng mạnh mẽ của con như thể chúng tránh được mọi sự làm hao mòn. Cát dạy cho con biết phải kể đến vấn đề thời gian : thời gian là sức mạnh duy nhất mà chúng con không thể làm gì để chống trả lại được. Cát này cũng nhắc cho con nhớ, trong ngôn ngữ câm lặng của nó, không một sự hiểu biết nào con đạt được trên trần thế này là chung cục cả ; và muốn đứng vững, con phải không ngưng đổi mới con, như da bàn tay con hay da trên mặt con, và chỉ có sự sống mới có thể bảo tồn sự tươi trẻ mà thôi.

Vì, lạy Chúa, con quá biết những ý muốn tốt lành của con đã bị xói mòn lúc nào mà con không hay. Con quá biết tất cả những dự trữ can đảm và nghị lực của con có thể biến mất, không phải thình lình sụp đỗ, nhưng từng chút một như ngọn gió tầm thường tấp từng hạt cát vào, mà không có gì báo cho con một nguy hiểm nào sắp đến. Người ta gọi cái đó là lề thói thành nếp, hay là sống phóng túng, hay là sự chểnh mảng. Các từ ngữ này không nói lên được hết. Nhưng con đã thấy nhiều điều như thế, chung quanh con và nơi chính bản thân con, con thấy những núi cao ngạo nghễ đã từ từ bị hạ xuống và những đỉnh cao này dần dần được hạ thấp đến mặt biển ; và lạy Chúa, con càng ngày càng tin rằng giữ mình được tốt lành mà không bị ngã quỵ là một đức tính quan trọng, cao cả. Người ta nói cho con rằng, trong đời sống tâm linh, không tiến tới, tức là thụt lùi. Và như thế, không thụt lùi là tiến tới vậy. Và sự đời là thế đó, vì không thụt lùi, là giữ mình đứng vững được trước mọi sức mạnh thù nghịch, là chống lại và không nhường bước trước sức ép của một kẻ thù. Con không thích nghe nói đến từ ngữ “bảo thủ”, mà trên chính trường, người ta đã lạm dụng nó quá nhiều ; thế nhưng giữ vững được điều chúng ta có, là một kỳ tích vĩ đại. Kỳ tích ấy quả là lạ thường đến nỗi đức tin của chúng con khẳng định rằng phải có ơn trợ lực của Chúa Thánh Thần mới có thể giữ người công chính, giữ vị thánh, trong ơn nghĩa Chúa.

Cát còn thổ lộ cho con một bí quyết khác nữa. Tảng đá mà từ đó cát đã có, và tảng đá đã tan thành bụi cát, chính là do cát đã làm cho tảng đá đã ra như thế. Cát đã lắng đọng thành trầm tích từ thế kỷ này qua thế kỷ khác dưới đáy biển ; nó đã dồn đọng lại cách tài tình mà đã trở thành đá, và các nhà của chúng ta, kể cả các ngôi thánh đường cũng chỉ là một khối cát dồn chắc nịch lại. Thế là người ta có cách để làm những khối cứng chắc với những hạt cát nhỏ chẳng nghĩa lý gì ; và đứng chung lại với nhau, làm một thành phần của một nhóm người, quả là một mầu nhiệm về sức mạnh. Con đã quá biết điều này, lạy Chúa, hay ít là con nghĩ con biết như thế.

Người ta đã thường lặp lại cho con nghe rằng đoàn kết làm nên sức mạnh. Thế nhưng, không phải bài học sơ đẳng đó mà cát mịn đã thầm thĩ với con. Sự đoàn kết không luôn luôn làm nên sức mạnh : đôi khi còn gây ra sự yếu nhược nữa. Một hạm đội không đi nhanh hơn và không mạnh hơn, vì người ta bổ sung cho các đơn vị chiến đấu vài chục tay lính thiếu khí thế và với một hạm đội tàu đánh cá. Một cỗ đóng vào xe không kéo mạnh hơn vì người ta đã đặt vào chung một càng xe một con ngựa kéo vạm vỡ cùng với một con lừa đang bị phong thấp. Và tất cả những đoàn quân trên thế giới đang nổ lực tải các binh lính bị thương và bệnh hoạn mà hợp cùng với các đơn vị chiến đấu nơi tiền tuyến thì chỉ là làm cho những cuộc chiến biến thành những cuộc bại trận.. Chỉ sự đoàn kết hợp với sự đồng nhất mới làm nên sức mạnh.

Và còn cần một điều kiện nữa. Mười nhà hùng biện, rất thuần nhất, mà lại nhao nhao nói lớn cùng lúc, thì chỉ gây ra chán nản hay làm người ta chê cười. Mười anh chàng khùng sẽ không bằng một nhà hùng biện nhỏ, ăn nói lưu loát. Mọi nhóm người mạnh là nhờ có đức khiêm tốn làm cơ bản. Ở đúng vị trí của mình sẽ dẫn tới mọi kết quả. Con thích những hạt cát này vì chúng là một hình thức chịu chấp nhận tất cả : chính tất cả sự khiêm tốn chung của chúng đã làm thành khối đá rất vững chắc. Chúng không tìm kiếm chỗ của chúng : chúng đã thấy chỗ ấy và đã bằng lòng giữ vị trí nơi chúng đang đứng ; chúng không xin xỏ chỗ ưu tiên, hay đặc ân nào ; chúng không chọn những hạt cát nào đứng cạnh chúng ; chúng chấp nhận những hạt cát khác mà không chen lấn nhau. Ðáng lẽ con phải làm như chúng.

Kỳ thực, con chẳng chọn cha mẹ con, chọn ngày con sinh ra, chọn khí hậu mà con được hưởng, hay chọn cho con bản chất nào. Con đã được Chúa đặt con vào chỗ con đang đứng hiện nay. Con đang là một thành phần của một tổng hợp mà con chỉ có thể chấp nhận như thế, dù muốn dù không ; và thật ra, con đã chấp nhận nó thường thường với những lời than phiền và những tiếc nuối.

Bà Maria Mácđala sẽ được lợi gì nếu muốn như thánh Phaolô ! Tự hòa hợp hoàn toàn với tất cả những gì mình đang được, phải chăng là điều kiện đầu tiên, ngay cả để thăng tiến bản thân ? Khi mắt trái và mắt phải muốn thay đổi vai trò của mình, thì kết quả duy nhất là làm nên người lé mắt.

Sức mạnh chính danh không do tự sự đoàn kết đơn thuần mà đến, nhưng là từ sự đồng thuận. Cát trên bàn tay con không ngừng kể cho con dụ ngôn nó muốn nói lên, nhưng con sẽ giữ lại ít nhất là lời nói đầu tiên của nó, và con sẽ cố gắng ở vị thế của con, vì lòng tôn kính đối với Chúa là Ðấng đã làm cho con nên như thế.

Trích trong: Cầu Nguyện Từ Mọi Sự Vật
( "La Prière de Toutes Les Choses" )
Pierre Charles, SJ, Bỉ
Phạm Minh Thiện dịch